Overspannenheid en RSI

Familie van elkaar?

Drs. N.J. Zimmermann

Een psycho-bioenergetische visie.

“Ja, wie is hier nu overspannen!” schreeuwde Jos, “jij toch zeker?!” Jos, 35 jaar oud, had ’t wel gezien op z’n werk. Jarenlang had hij zich “drie slagen in de rondte gewerkt”, komt ’t moment voor promotie en ziedaar: een ander gaat er met zijn plek vandoor. Met z’n nieuwe baas kan hij het niet vinden, werktechnisch loopt ’t nog wel, hoewel Jos vindt dat deze baas onvoldoende praktijkkennis heeft, maar het probleem ligt vooral op het menselijk vlak: hij krijgt volstrekt geen waardering voor wat hij doet. Jos is een echte perfectionist. Wat hij doet, doet hij goed. Door zijn ervaring voorziet hij dingen. Zo ook de laatste keer. Had hij z’n baas niet gewaarschuwd? “Als je ’t niet zo doet, loop ’t fout!” En ja hoor, de voorspelling kwam uit. Uiteindelijk wordt het hém kwalijk genomen. Jos knapt af, krijgt een griepje, blijft een week thuis. Hij herstelt niet goed, slaapt slecht, spanningshoofdpijn en beeft soms als een oude vent. Is vaak onredelijk tegen zijn vrouw en kinderen. Jos is overspannen.

Overspannenheid is een vaag begrip. Het wordt veelal gezien als een aan een werksituatie gerelateerde “chronische-stress-stoornis” veroorzaakt door langdurige overbelasting. Indien we het begrip “werksituatie”wat ruimer nemen, past zeer zeker ook de werksituatie van overbelaste huismoeders in dit beeld.

Hoe vaak horen we niet van cliënten – de meest gehoorde klacht – dat er ernstige lichamelijke en geestelijke vermoeidheidsklachten zijn? Men voelt zich letterlijk lichamelijk en geestelijk “opgebrand”. Vaak is er een moment van “afknappen” traceerbaar. Na dit moment worden de klachten, die vaak al latent aanwezig waren, heviger: emotionele labiliteit, prikkelbaar, gespannenheid, concentratieproblemen, spanningshoofdpijn, sterke gevoelens van verminderde persoonlijke en professionele bekwaamheid, druk in het hoofd, slecht slapen en soms trillen over het hele lichaam. Roofbouw? Jazeker.

Overspannenheid wordt vaak in één adem genoemd met burn-out óf met surmenage (overbelasting). Overspannenheid vergelijken met surmenage is m.i. juist. In beide gevallen is er sprake van een “te veel” aan gebeurtenissen die leiden tot stress. Hans Selye, de stressdeskundige, heeft ons de meest compacte formule gegeven voor stress: “als de draaglast groter is dan de draagkracht”. Dat geldt zeker voor overspannenheid. Surmenage vergelijken met burn-out is tot op zekere hoogte juist. Er is bij beide beelden sprake van overbelasting. Maar, het verschil is dat de uitputting bij burn-out een andere uitwerking heeft.

Bioenergetisch onderzoek (Zimmermann, 2000) toonde aan dat bij mensen bij wie sprake is van burn-out, er vrijwel altijd ook sprake is van een biologische depressie, dat wil zeggen dat deze mensen – in tegenstelling tot bij overspannenheid – onder invloed van de overbelasting reageren door depressief te worden: somber, geen perspectief, geen controle meer op wat er gebeurt. Veelal zeer consciëntieuze mensen, perfectionistisch van aard.

Onderzoek onder overspannen mensen gaf duidelijk een ander beeld te zien: juist géén biologische depressie en veelal ook niet een ander klinisch psychologisch beeld (De Grote Drie, Zimmermann, 1997). Zuivere overspannenheid kent haar eigen symptomatologie. Symptomen van overspannenheid zijn meetbaar aanwezig in het psycho-bioenergetisch systeem en kennen eigen “key-area’s”, zowel op fysiek als op mentaal en emotioneel terrein.

Opvallend hierbij is de zeer hoge chronische spierspanning net als bij PTSS (Post-Traumatische-Stress-Stoornis, 2001) met dat verschil dat de spierspanning bij PTSS plotseling gekomen is en een anabool karakter heeft, terwijl bij overspannenheid de spanning in de loop van de tijd wordt opgebouwd, katabool van aard is. Een anabole belasting blokkeert de opbouw van energie en een katabole belasting slurpt energie weg.

Bij PTSS is er sprake van een shock die machteloos maakt: aan de grond genageld staan, spieren maximaal aangespannen. Bij overspannenheid missen we het vertrouwen, zijn onzeker, houden krampachtig vast en beperken de vrije beweging.

Langdurig onderzoek onder overspannen mensen maakte het mogelijk om, in navolging van de reeds bestaande diagnostische ampullen voor klinisch psychologische beelden – angst, depressie, dwang, psychose, trauma – ook een diagnostische ampul te maken voor het zuivere beeld van overspannenheid. Dit filter test met grote zekerheid uit of er inderdaad sprake is van overspannenheid. Met behulp van dit filter kan bovendien een goedwerkend middel gemaakt worden op basis van lithotherapie.

Aanvankelijk was de hypothese, bij aanvang van het onderzoek, dat overspannenheid een beeld te zien zou geven van, onder meer, gespannen spieren én pezen. Dit bleek niet door het onderzoek bevestigd te worden. De metingen met de Vegatest weerlegden deze gedachtegang. Gedurende dit onderzoek bleek dat gespannen pezen wel voorkwamen bij een andere categorie mensen met een “chronische-stress-stoornis”: cliënten met RSI (Repetitive Strain Injury).

In Australië spreekt men van “occupational overuse syndrome”. Een term die de lading goed dekt. Hier juist geen hoge spierspanning, maar zeer hoge spanning op de pezen, Een verschijnsel dat vooralsnog verklaard wordt op basis van overbelasting door een specifiek, zich voortdurend, herhalend, afgemeten bewegingspatroon en zich kan uiten in pols, nek, schouder, elleboog, handen, vingers en onderarmen (Studie van Gezondheidsraad, november 2000).

Psychologisch onderzoek bij mensen met RSI met behulp van bioenergetisch onderzoek (Vega) en de BEST-projectietest (Basic Emotional Structuring Test) gaf te zien dat er duidelijk een hoge correlatie bestaat tussen bepaalde persoonlijkheidstrekken en RSI. Deze mensen behoren veelal tot het vitaliteitstype, d.w.z. doeners, energiek, liefst altijd bezig, sterke eigen opvattingen/ overtuigingen, moeilijk te beïnvloeden, onbuigzaam, trots, rationeel en bovenal de behoefte om datgene waaraan men bezig is af te ronden. Anders dan de perfectionist “pur sang”, deze kan juist niet afronden, want het is nooit goed genoeg.

Met andere woorden, er tekent zich een bepaald profiel af van de mens met RSI; de onbuigzame, het missen van de soepelheid, moeite met het meedraaien in een andere richting dan de reeds ingeslagen richting. De onzekerheid van de overspannen persoon tegenover de starheid van de RSI-persoon. Familie van elkaar, jazeker, maar met andere karaktertrekken en een andere uitwerking in het systeem. Evenals bij overspannenheid was het mogelijk om duidelijke key-area’s te vinden die gezamenlijk een effectieve diagnostische ampul vormen en natuurlijk een zeer goed werkzaam middel tegen RSI op basis van lithotherapie.

Literatuur:

• Meer, van R., Overspannen door je baas, Kosmos 2002.
• Lindenfield, G., Ga voor jezelf, Uitgev. Sirene, 1996.
• Studie RSI van de Gezondheidsraad, november 2000.